مرتضى مطهرى
922
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
ايمان آورده بودند و گروهى كه ايمان نياورده بودند . آنهايى كه ايمان نياورده بودند كه مستكبرين به آنها كارى نداشتند . مستكبرين خطاب كردند به مستضعفين ، به مؤمنينِ از مستضعفين و به آنها گفتند كه آيا واقعاً شما چنين مىگوييد ؟ آنها هم اينجور جواب دادند . هركدام باشد دليل نظريهء ماست . اگر بدل ، بدل بعض از كل باشد معلوم مىشود كه قرآن هم مستضعفين را دو دسته كرده : يك عده مستضعف بودند و ايمان نياوردند [ و يك عده مستضعف بودند و ايمان آوردند . ] پس ايمان خودش مسئلهء عليحده است و قرآن تكيه روى مستضعفين مؤمن كرده نه هر مستضعفى . و اگر بدلِ كل از كل باشد شايد از يك نظر بهتر دلالت كند . قرآن مىگويد كه ملأ مستكبر به مستضعفين گفتند ، به همان مؤمنين قومشان . مىخواهد مخصوصاً تكيه كند كه مستضعفين از آن جهت كه مؤمن بودند . تكيه روى جنبهء ايمان مستضعفين مىكند . گويا تفاسير هم بيشتر اين را بدل كل گرفتهاند . تفسير كشّاف و تفسير الميزان بدل گرفتهاند به طورى كه مستضعفين يعنى همهء مؤمنين ، نه گروهى از مؤمنين . ولى آن احتمال هم هست . اعراف ، آيهء 137 ، باز راجع به قوم موسى است : وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتِي بارَكْنا فِيها وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ بِما صَبَرُوا وَ دَمَّرْنا ما كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما كانُوا يَعْرِشُونَ . آيهء عجيبى است : ما به ارث داديم اين قومى كه استضعاف مىشدند يعنى بنى اسرائيل را ، شرق و غرب آن زمين مبارك را ( يعنى وادى فلسطين ) . آن سخن حُسناى پروردگارت دربارهء بنى اسرائيل به پايان رسيد يعنى تحقق يافت ، يعنى آن وعدهاى كه ما داده بوديم أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ تحقق يافت ، چرا ؟ بِما صَبَرُوا چون صبر و مقاومت و خويشتندارى كردند و خودشان را نباختند . تمام تدابير و فعاليتهاى فرعون و فرعونيها را زير و رو كرديم ، هرچه آنها مىساختند و مىبافتند همه را درهم كوبيديم . باز كشّاف و الميزان تصريح كردهاند كه « كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى » ( كلمهء حسناى الهى ) اشاره به همان « وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ » است . ملامت مستضعفين سورهء ابراهيم ، آيهء 21 . اينجا جايى است كه قرآن مستضعفين را مورد ملامت قرار مىدهد . راجع به قيامت است . وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً تمام اينها به خاطر پروردگار آشكار شدند يعنى ظاهر شدند . مقصود